The New Historicist Parallels of Hamlet nd Death and the Dervish

The New Historicist Parallels of Hamlet nd Death and the Dervish je naučna monografija komparativističkog karaktera u kojoj se analiziraju roman  Derviš i smrt Meše Selimovića i drama Hamlet Viljema Šekspira dovodeći oba književna dela u niz različitih odnosa od društvenog do političkog i istorijskog konteksta. Naučna monografija je napisana na engleskom jeziku obima obima 523 strane za ediciju Poetika Instituta za književnost i umetnost. Naučna monografija je podeljena u 11 poglavlja uz obaveznu kritičku strukturu (popis literature na srpskom i engleskom i registar imena).

Suštinski odnos na kome je zasnovana monografija pored književnoteorijske literature donosi i odnos kulturološkog pitanja i odnosa naroda velike i razuđene istorije i malih naroda sa mnogo skromnijim kulturnim i istorijskim nasleđem. Na sukobu tih odnosa i relacijama naroda, kultura i dijaloga zasniva se i ova treća okosnica koja doprinosi širenju istraživačkog polja u navedenoj monografiji.

Likovi Ahmeda Nurudina i Hamleta analiziraju se u ključu ničeanske filozofije čime se junaci dovode u samu srž raslojenosti i duboke podeljenosti sopstvenog „Ja“. Etičko stanovište pojavljuje se kao jedan tok istraživačkog pristupa i oslanja se na brojne izvore referentnih autora etike, pitanje zločina, strukture ličnosti junaka i na kraju makijavelističkog pristupa životu i društvenoj zajednici. Model dvostrukih ogledala, maski, sveta koji se prelama kroz fokuse Hameta i Ahmeta Nurudina donose se iz ugla navedenih tokova istraživanja koja su interdicisplinarna i književno komparativistička.

Pored fokusa na komparativnoj i široj analizi junaka i dela ova monografija je donela i kritičku istoriju čitanja ovih književnih dela čime je proširila horizont recepcije dela u određenim društvenim okolnostima i pokazala kako se različitim metodološkim postupcima i književnoteorijskim pristupima mogu tumačiti sasvim udaljena književna dela, žanrovi i kulture. Saglasno tome, uspostavljene su kulturološke veze dve različite kulture naroda koji pripadaju različitim korpusima naroda, germanskom i slovenskom, čime se pokazuje da su određene granične situacije kao što je smrt, univerzalna tema književnosti bez obzira na njen nacionalni predznak.

Teorijska podloga monografije je Novi istorizam. Autorka istražuje fenomen političke vlasti i moći vlastodržaca koji komunicira sa istim motivom u delima koja su korpus ove naučne studije. Odnos potlačenih i dominantnih društvenih grupa i njihov apsolutizam koji gazi preko mrtvih kako bi osigurao sopstveni opstanak analiziran je kroz sudbine književnih junaka Hamleta i Haruna, nevino ubijenih. Političko ubistvo je nit oko koje se plete tkivo monografije.

Nehumani makijavelistički utilitarizam i vlastohleplje moćnika čine njenu okosnicu koja rezonuje sa političkom likvidacijom rođenog brata Meše Selimovića transponovanu u roman, a prepletenu sa političkim ubistvom Hamletovog oca, čime se uvodi motiv smrti najbližeg muškog člana porodice, što je osnov analize odnosa oca i sina u ova dva dela. Žanrovsko određenje ova dva dela ukorenjeno je u istorijskim tragedijama osvete koje su, u meri u kojoj je to relevantno za temu, navedene u ovoj monografiji, čime se povezuju roman Derviš i smrt i stare tragedije osvete od kojih neke datiraju i iz 12. veka upravo na temelju smrti kao univerzalnog književnog motiva i političkog ubistva kao književnog motiva, a u vezi sa političkom teorijom čime se postiže interdisciplinarnost studije. Senekinom ulogom u razvoju ovog (pod)žanra ostvaruje se veza sa antikom.

Okosnicu monografije čini komparativna analiza Hamleta Viljema Šekspira i Derviša i smrti Meše Selimovića iz ugla ničeanske filozofije obrtanja svih vrednosti. To autorka objašnjava fokusiranjem na tri uporišne tačke svog istraživanja. Prva se odnosi na tumačenje identitetske raspolućenosti Hamleta i Ahmeda Nurudina a preko Ja kao „pluralnog fenomena“ koje raskriljuje upravo F. Niče.

            Drugi pravac istraživanja oslanja se metodološki na Grimblatov novi istorizam u kome se tekst sagledava kao aktivni činilac kulturnoistorijskog, ideološkog/političkog diskursa, a pomoću koga se u komparativnoj analizi pokušava doći do odgovora vezanih upravo za društveno-politički / ideološki značenjski sloj dva uporedno tumačena književna teksta.

Monografuju karakteriše primena ničeanskog principa maskiranja na dvojicu junaka, kako bi se otkrio dionizijski i apolonski potencijal prisutan u njihovoj svesti i (ne)delanju, a koji kao krajnju konsekvencu postavlja u suodnos kolektivni i lični identitet tvoreći društveni konstrukt na relaciji pojedinac – društvo.

(iz recenzija akademika Zorana Paunovića, dr Svetlane Šeatović, naučnog saveetnika Institua za književnost i umetnost u Beogradu i prof. Jelene Jovanović, Filozofski fakultet Univetziteta u Nišu)

Monografiju možete pogledati ovde